Tarihteki ilk yönlendirilebilir yatay sondaj uygulaması 1972 yılında Amerika Birleşik Devletleri’nin California eyaletinin Wotsonville yakınlarındaki Pajero nehrinin altından yapılmıştır. Yüksek basınçlı gaz taşıyacak olan 180 metre uzunluğundaki bu geçiş Martin Cherrington’ın liderliğinde Titan Contractor (1965) firması tarafından gerçekleştirilmiştir.
Bu proje aynı zamanda “Yönlendirilebilir Yatay Sondaj Sistemi”nin de doğuşu olmuştur.
YYS yeraltında üç boyutlu delgi yapabilen bir sistemdir. Delici uç (bit) her an yukarı, aşağı, sağa ve sola yönlendirilerek istenilen yeraltı profil oluşturulabilir. Giriş noktasından belli bir açıyla girip, yeterli derinliğe ulaştıktan sonra 0 derece ile (yatay) ilerlemek ve tekrar yüzeye çıkmak klasik yapım prosedürüdür. Delgi yapılacak yeraltı hattı üzerinde herhangi bir engel (mevcut altyapı tesisleri, temeller…vb.) olması durumunda yeraltı profili, bu engeli bertaraf edecek şekilde altından, üstünden veya yanından geçecek şekilde değiştirilebilir.
Pilot delik açma işlemi bittikten ve delici uç (drillhead) yüzeye çıktıktan sonra bu aparat sökülür ve yerine kılavuz deliği genişletecek olan daha büyük çaplı, üzeri kesici elmaslarla donatılmış genişletme başlıkları (back reamer) takılır ve makina tarafından giriş noktasına kadar pilot deliğin ekseninde döndürülerek çekilir.
Genişletme işlemi tamamlandıktan sonra
yatay sondaj operasyonunun son ve en kritik aşamasına geçilir: boru veya kablo çekme. Bu aşamada genişletme başlığının arkasına bağlanan boru hattı, bentonit çamurunun sağladığı kayganlık sayesinde sürtünmesiz bir şekilde çıkış noktasından giriş noktasına doğru çekilir. Boru çapı ve zemin direnci arttıkça çekme kuvveti de buna paralel olarak hesaplanır; bu nedenle
yatay sondaj makinelerinin çekme kapasitesi, proje planlama aşamasında belirlenen en önemli teknik kriterlerden biridir.
1972 yılındaki ilk uygulamadan bu yana
yönlendirilebilir yatay sondaj teknolojisi büyük bir gelişim göstermiştir. İlk dönemde sınırlı derinlik ve mesafede çalışabilen sistemler, günümüzde yüzlerce metrelik geçişleri tek seferde tamamlayabilen, GPS ve elektromanyetik sonde teknolojileriyle donatılmış gelişmiş makinelere dönüşmüştür. Bu gelişim sayesinde
yatay sondaj, bugün dünya genelinde altyapı projelerinin standart uygulama yöntemlerinden biri haline gelmiştir.
Türkiye’de de
yatay sondaj yöntemi, özellikle doğalgaz dağıtım şebekelerinin yaygınlaşmasıyla birlikte hızla benimsenmiştir. Şehir merkezlerinde tarihi dokunun korunması gereken bölgelerde, yoğun trafikli cadde ve bulvar altlarında, nehir ve boğaz geçişlerinde
yatay sondaj uygulamaları vazgeçilmez bir çözüm sunmaktadır. İçme suyu, atık su, elektrik, fiber optik ve doğalgaz hatlarının büyük bölümü artık açık kazı yerine doğrudan
yatay sondaj ile döşenmektedir.
Başarılı bir
yatay sondaj projesi için zemin etüdü, güzergah planlaması ve doğru ekipman seçimi büyük önem taşır. Kumlu, killi, çakıllı ve yumuşak kaya formasyonlarında farklı sondaj parametreleri uygulanır; yeraltı su seviyesinin yüksek olduğu bölgelerde ise bentonit çamur dengesiyle zemin stabilitesi sağlanır. Tüm bu teknik detayların doğru yönetilmesi,
yatay sondaj operasyonunun güvenli ve sorunsuz tamamlanmasını garanti eder.
DELTEK olarak, 1972’de temelleri atılan bu teknolojiyi günümüzün en gelişmiş ekipman ve mühendislik bilgi birikimiyle birleştirerek İstanbul ve İzmir merkezli ekiplerimizle Türkiye genelinde uyguluyoruz. 20 yılı aşkın deneyimimizle kamu ve özel sektöre ait yüzlerce
yatay sondaj projesini başarıyla tamamladık. Projeniz için teknik değerlendirme ve
yatay sondaj fiyat teklifi almak üzere ekibimizle iletişime geçebilirsiniz.
